به گزارش خبرگزاری مهر، احکام اخلاقى در حقیقت بیانگر راههاى تحقق کمال انسان هستند، به این معنا که هر دستور یا رهنمود اخلاقى در واقع بیان مى کند که اگر فلان فعل را انجام دهیم به کمال وجودى خود نزدیکتر خواهیم شد.
یکى از ویژگیهاى اخلاق اسلامى، قابلیت تطبیق آن با شرایط زمانى و مکانى مختلف است . این ویژگى از برجسته ترین جنبه هاى اخلاق اسلامى است چرا که هر نظام اخلاقى در صورتى پاینده و برقرار مى ماند که به نیازهاى اخلاقى انسان بهتر پاسخ دهد.
از آنجا که اخلاق اسلامى معطوف به نیازهاى اخلاقى انسان است، ثابت و پایدار بوده و چون طى زمانى طولانى توسط معصومین با شرایط مختلف اجتماعى و تاریخى تطبیق شده است، وجه انعطاف پذیر ظواهر و مظاهر آن نیز شناسایى شده بنابراین به خوبی پاسخگوى نیازهای انسان در همه زمانها و جوامع خواهد بود .
از ویژگیهاى اخلاق اسلامى این است که مسیر رشد اخلاقى را بر همه انسانها به طور مساوى هموار می کند، این ویژگى ناشى از انسان شناسى اسلامى و تربیت اسلامى است . در تربیت اسلامى شرایط سنى، محیطى و معرفتى افراد در نظر است و پاداش و کیفر هر فرد به تناسب شرایط او تعیین می شود، تناسب پاداش و کیفر با شرایط هر فرد موجب مىشود، انسان هرگز از حرکت به سوى کمال باز نایستد .
در مورد منابع اخلاق اسلامی باید گفت که این منابع غنى و گسترده هستند، برجسته ترین این منابع قرآن کریم است، قرآن سرچشمه زاینده معارف اخلاقى است که شرایط و چگونگى تطبیق معارف کلى اخلاقى اسلام بر موقعیتهاى مختلف زندگى فردى و اجتماعى را آموزش مى دهد.
آنچه در اخلاق اسلامی بیش از هر چیز اهمیت دارد خیر و سعادت اخروى است که نصیب انسان می شود . رسیدن به این درجه از کمال تنها با انجام اعمالى محقق می شود که با نفس متعالى انسان هماهنگی دارد .
اخلاق اسلامی کاملترین اخلاق است/ برای رشد و توسعه اخلاقی کشور سرمایه گذاری مناسبی نشده است
حجت الاسلام سید جواد موسوی هوایی معاون آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی اخلاق اسلامی را کاملترین اخلاق معرفی کرد و گفت: همه پیامبران الهی به فرا خور فضایی که در آن قرار داشتند و مشکلاتی که با آن مواجه بودند، به تبیین اخلاق پرداخته و مردم را به داشتن اخلاق نیکو دعوت کرده اند، اما زمانی که با ادله درون دینی و برون دینی ، یعنی دلایل فلسفی و کلامی، مسئله خاتمیت را ثابت کرده و پیامبر را پیامبر خاتم می دانیم به این نتیجه قطعی دست می یابیم که کمال دین و کمال اخلاق را نیز باید در همین دین جستجو کنیم.
وی یادآور شد: مسئله اخلاق تنها به ذهن و فکر انسان محدود نمی شود، بلکه به عمل او نیز بستگی داشته و در رفتار و اعمال او بروز عینی می یابد در حقیقت این عملکرد انسانهاست که نشان می دهد تا چه انداز موصوف به این ویژگیهای روحانی هستند.
حجت الاسلام موسوی هوایی با بر شمردن عوامل تأثیرگذار بر اخلاق گفت: خانواده و به ویژه مادر در تربیت افراد نقش بسیار مهمی را بر عهده دارند به همین دلیل است که در دستورات اسلامی ما توصیه شده باید به دنبال مادر و پدر شایسته برای فرزندان خود باشیم و تنها امیال درونی خود را درنظر نگرفته و به نسل آینده نیز بیندیشیم.
معاون آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی محیط زیست بیرونی و ارتباط صحیح با انسانهای دیگر و حاکمیت سیاسی وحکومتی بر فرد را دیگر عوامل تأثیرگذار بر اخلاق عنوان کرد و گفت: علاوه بر این مسائل ، نقش آموزش را درتربیت اخلاقی افراد نمی توان نادیده گرفت و به همین دلیل است که ما برای متون درسی ، محیط فیزیکی دانش آموز و شیوه آموزشی دستور العمل اخلاقی داریم.
وی با اشاره به نبود سرمایه گذاری فرهنگی در زمینه رشد و توسعه اخلاقی گفت: نمی توان نقش نهادهای فرهنگی را در ساخت شخصیت و اخلاق انسانها نادیده گرفت، اما متأسفانه سرمایه گذاری درستی در این زمینه انجام نشده برای مثال ما برای رشد مهندسی و پزشکی مملکت هزینه می کنیم اما برای رشد اخلاقی آنان چطور؟
اعتدال عاملی اساسی برای اخلاق اسلامی است/ مسئولان بستر لازم برای رشد اخلاقی را فراهم کنند
حجت الاسلام هاشم زاده هریسی عضو مجلس خبرگان رهبری نیز اعتدال را پایه و اساس تعالیم اسلامی عنوان کرد و گفت: رعایت کردن حدود در اسلام واجب است و بیش از هر چیز به نگهداشتن تعادل سفارش شده برای مثال شجاعت، حد فاصل میان جبن و تهور است و فضیلت به شمار می رود ، در مورد صفات و ویژگیهای دیگر نیز آنچه پسندیده است اعتدال است ، نه چیز دیگر.
وی اخلاق را جمع خلق تعریف کرد و اظهار داشت: اخلاق، صفات بد و نیکی است که در انسان وجود دارد و از عادت بالاتر است و بشر تنها با تمرین و مداومت بر خوبی ها می تواند، به خوی پسندیده آراسته شده و فضایل اخلاقی را ملکه ذهن و درون خود کند.
حجت الاسلام هاشم زاده انسان را موجودی صاحب اختیار معرفی کرد و افزود: همه انسانها می توانند با شعور و اراده خود، خوبی ها و فضایل اخلاقی را انتخاب کرده و با تمرین، همه این خوبی ها را در درون خود نهادینه کنند. یعنی با آگاهی صفتی را انتخاب و برای موصوف شدن به آن تلاش کنند.
آموزه های اخلاقی دین اسلام جامع و کامل هستند
حجت الاسلام احمد احمدی عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در این مورد یادآور شد: اخلاق اسلامی تنها به بیان روابط اجتماعی انسانها نمی پردازد، بلکه ارتباط آنها با خدا و با خود را نیز تبیین کرده و انسان را به نگهداری و مراقبت از جسم و روح خود وا می دارد.
وی با اشاره به اینکه تعریف اخلاق درگرو تعریف انسان است، افزود: تا زمانی که به شناخت درستی از انسان و نیازهای او نرسیم نمی توانیم به تعریف اخلاق بپردازیم به همین دلیل ابتدا باید ببینیم انسان همین گوشت و پوست و استخوان است یا برخوردار از روان و اندیشه ای نیز است .
حجت الاسلام احمدی گفت: هر مکتب دینی یا فلسفی بر اساس دیدگاه خاص خود اخلاق را به گونه ای تعریف می کند اما برخی مشترکات در همه ادیان الهی و حتی مکاتب بشری وجود دارد، برای نمونه همه براین باور هستند که دروغ بد و راستگویی خوب است اما همه این آموزه های اخلاقی یکی نیست.
دین مبنا و اساس اخلاق است
دکتر یحیی یثربی استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه مسلمانان با اخلاق و آموزه های اخلاقی برخوردهای متفاوتی دارند، گفت: بعضی متفکران اسلامی چون ابن مسکویه، نراقی و خواجه نصیرطوسی با وجود آنکه خداشناس بوده اند اما مبنای اخلاق را اعتدال دانسته و چون ارسطو معتقد بوده اند که خداوند برای انسان تعیین تکلیف نمی کند و منظور از اخلاق رسیدن به تعادل و دوری از افراط و تفریط است.
یثربی ضمن تعریف اخلاق گفت: در عرف عموم مردم، رفتارهای پسندیده را اخلاق و رفتارهای ناپسند را ضد اخلاق می دانسته اند و در بیشتر موارد دین مبنای اخلاق بوده است، هرچند در دوران جدید به نقد دین پرداخته و به نوعی اومانیسم و سکولاریسم رسیده اند و فکر می کنند حتی متون دینی باید با اخلاق هماهنگ باشند.
یثربی عینی ترین پایگاه برای اخلاق را جلب رضایت خدا و رسیدن به سعادت اخروی عنوان کرد و گفت: هدف از اخلاق رسیدن به کمال و خشنودی خداوند است، اگر چه عوامل بسیاری بر اخلاق تأثیر می گذارند که جهان بینی افراد یکی از آنها است و بی گمان افرادی که دیدگاه فکری روشنی ندارند نمی توانند رفتار آشکار و درستی داشته باشند.؟
وی تربیت را دومین عامل مؤثر در اخلاق اعلام کرد و افزود: عوامل مختلفی از جمله خانواده، محیط اجتماعی و رسانه ها بر اخلاق تأثیر می گذارند که متأسفانه امروز ما را به سمت یک آشفتگی اجتماعی می برند.
دستورات خداوند معیار اخلاق اسلامی است
حجت الاسلام عباسعلی اختری عضو کمیسیون فرهنگی مجلس ، دستور خداوند را معیار اخلاق اسلامی عنوان کرد و گفت: خدا، کمال مطلق و دارای تمام صفات پسندیده است و دوست دارد انسانها نیز به صفات او موصوف شوند و فلسفه بندگی نیز همین است .
وی با اشاره به آموزه های مشترک تمامی ادیان الهی افزود: اگرچه همه ادیان درپی آراسته کردن انسان به اخلاق الهی هستند اما قرآن تنها کتاب آسمانی است که تحریف نشده و دستوراتی را که در تورات و انجیل آمده کامل کرده است به همین دلیل اخلاق
اسلامی کاملترین اخلاق به شمار می رود.
حجت الاسلام اختری با اشاره به اینکه اخلاق جمع خلق است، گفت: منظور از اخلاق ، صفاتی است که در اثر تکرار و تداوم بر یک عمل در وجود انسان ثابت و با او عجین شده است البته اکثر افراد اخلاق را به اشتباه خوی پسندیده می دانند.
